Formy dyskryminacji

Formy dyskryminacjiFormy dyskryminacji

Dyskryminacja jako nader złożone zjawisko może przejawiać się w różnoraki sposób oraz przyjmować rozmaite formy. Jako że prawo nie zawsze nadąża za zmianami zachodzącymi w życiu codziennym, nie odnajdziemy w nim zamkniętego katalogu, z którego moglibyśmy dowiedzieć się, jakie zachowania powinny zostać uznane za dyskryminujące.

Co ciekawe, w polskim prawie przez wiele lat próżno było szukać definicji dyskryminacji. Wprowadzono ją dopiero pod wpływem prawa unijnego. Jako iż Polska dążyła do tego, aby stać się jednym z członków Wspólnoty Europejskiej, musiała dostosować swoje prawo do wymogów przez nią stawianych. Zasada równości i zakaz dyskryminacji stanowią jedną z podstawowych zasad w prawie wspólnotowym. Dlatego w 2003 roku wprowadzono do jednej z kluczowych ustaw, jaką jest Kodeks pracy, definicję dyskryminacji w zatrudnieniu wraz z wyróżnieniem dwóch form: dyskryminacji bezpośredniej i pośredniej. Mimo iż definicje te zostały wprowadzone na użytek prawa pracy, niemniej jednak możemy z nich korzystać także w szerszym zakresie, na potrzeby kwalifikowania podobnych zjawisk zachodzących w innych dziedzinach życia i podlegających regulacji innych ustaw.

Dyskryminacja bezpośrednia

Zgodnie z definicją zawartą w Kodeksie pracy, dyskryminowanie bezpośrednie istnieje wtedy, gdy pracownik z jednej lub z kilku przyczyn określonych w § 1 (czyli m.in. płeć, wiek, niepełnosprawność, rasa, religia) był, jest lub mógłby być traktowany w porównywalnej sytuacji mniej korzystnie niż inni pracownicy.

Nadając tej definicji szerszy wymiar, dyskryminacja bezpośrednia to każdy przypadek nierównego traktowania ludzi znajdujących się w tej samej sytuacji, jeśli można wyróżnić dyskryminujące kryterium, które o tym traktowaniu przesądziło.

Przykład: Utrudnianie lub uniemożliwianie uzyskania awansu w ramach firmy wszystkim osobom, które są odmiennego wyznania niż dyrektor.

Dyskryminacja pośrednia

W odróżnieniu od omówionej powyżej dyskryminacji bezpośredniej, dyskryminacja pośrednia występuje wtedy, gdy dysproporcje lub niekorzystna sytuacja danej osoby lub grupy osób pojawiają się poprzez zastosowanie pozornie neutralnego przepisu, kryterium lub podjętego działania.

Dyskryminację pośrednią można poznać po tym, iż z pozoru wydawałoby się, że wszyscy są traktowani równo, niemniej jednak w praktyce można zauważyć dysproporcje. Dla ustalenia, czy mamy do czynienia z  dyskryminacją pośrednią, kluczowe znaczenie ma zbadanie, czy przyczyna rozróżnienia jest tylko pozorna, czy też prawdziwa. Prawdziwa będzie tylko wtedy jeśli jest obiektywnie i prawnie uzasadniona.

Przykład: W zakładzie pracy osobami pracującymi w niepełnym wymiarze czasu pracy są głównie kobiety i osoby starsze. Jeśli zgodnie z zasadami obowiązującymi w zakładzie, wynagrodzenia osób pracujących w niepełnym wymiarze czasu są stosunkowo niższe niż osób pracujących na pełen etat, możemy mówić, iż w zakładzie pracy zachodzi zjawisko dyskryminacji pośredniej wobec osób starszych i kobiet.

Katalog form dyskryminacji jest niewyczerpany; nie można wskazać kompletnej ich listy. Oprócz omówionych powyżej, możemy wyróżnić także inne, jak chociażby:

  1. dyskryminacja przez asocjację – chociaż dana osoba sama nie posiada cechy, która mogłaby stać się przyczyną dyskryminacji, niemniej jednak doświadcza tego zjawiska z uwagi na więzi, które łączą ją z inną, posiadającą tę cechę osobą.
  2. molestowanie – zachowanie mające na celu naruszenie godności, poniżenie lub upokorzenie innej osoby. Często objawiające się natrętnym i nachalnym naprzykrzaniem się drugiej osobie. Może prowadzić do popełniania czynów znajdujących się na pograniczu szantażu oraz wymuszenia wobec molestowanego. Szczególną odmianą molestowania jest molestowanie seksualne, czyli zachowanie o charakterze seksualnym lub skierowane do płci osoby molestowanej, na które mogą składać się elementy pozawerbalne (np. dotykanie) oraz werbalne. Innym rodzajem jest molestowanie psychiczne, czyli celowe zadawanie cierpienia psychicznego poprzez ubliżenia czy zastraszanie drugiej osoby.
  3. mobbing – ogół taktyk (np. upokarzania, zastraszania, izolacji) stosowanych przez osobę lub grupę osób wobec innej jednostki lub grupy, których celem ich jest poniżenie, ośmieszenie, zaniżenie samooceny, wyeliminowanie lub odizolowanie od reszty grupy. Charakterystyczne dla mobbingu jest stosowanie stałych, negatywnych uwag lub krytyk, społeczne izolowanie danej osoby lub grupy, plotkowaniem lub rozprzestrzenianie na ich temat fałszywych informacji.

Wprawdzie ta istotna definicja i podział form dyskryminacji zostały wprowadzone na potrzeby prawa pracy (z uwagi na fakt, że w życiu społecznym dyskryminacja w miejscu pracy jest jedną z najbardziej dotkliwych), jednak brak tak szczegółowych definicji, czy przykładów dyskryminacji w innych gałęziach prawa sprawia, że możemy się nimi posiłkować także w innych przypadkach.

Niezależnie jednak od tego, czy mamy do czynienia z dyskryminacją bezpośrednią, czy tą bardziej ukrytą, nie możemy zapominać, że jest ona praktyką nielegalną i należy ją zwalczać. Dlatego jeśli czujecie się dyskryminowani – nie tylko w miejscu pracy – uważacie, że wasze prawa są naruszane, skontaktujcie się z nami. Pomożemy ocenić sytuację i podpowiemy co robić dalej.

STOP DYSKRYMINACJI

Jesteś dyskryminowany? Znasz osobę dyskryminowaną?

Zgłoś Podejrzenie Dyskryminacji